Temat probiotykoterapii w SIBO i IMO jest bardzo rozległy, więc będzie on obejmował kilka wpisów na naszym blogu.

Postaramy się przedstawić kompletny przewodnik po probiotykoterapii: od definicji, przez mechanizmy działania, aż po wyniki badań klinicznych.

Czym jest probiotyk? Definicja i wymogi

Probiotyki to żywe organizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wykazują korzystny efekt zdrowotny u gospodarza. Aby dany produkt został zakwalifikowany jako probiotyk, musi spełniać ściśle określone wymogi jakościowe i informacyjne.

Probiotyki w SIBO – czy warto je stosować?

Aktualny stan wiedzy

Pomimo braku oficjalnych wytycznych towarzystw gastroenterologicznych dotyczących terapii probiotycznych w SIBO i IMO, wiemy, że taka terapia może skutecznie złagodzić objawy i poprawić jakość życia pacjentów.

Szczególnie istotne są:

• Redukcja wzdęć i bólów brzucha
• Poprawa konsystencji wypróżnień

• Wsparcie mikrobioty jelitowej

Zasada indywidualizacji

Istnieje potrzeba precyzyjnego, zindywidualizowanego doboru szczepów probiotycznych – w zależności od etapu pracy z danym pacjentem i jego sytuacji klinicznej.

Warto dążyć do pewności, że zażywane szczepy bakteryjne będą wsparciem dla pacjenta z konkretnym typem przerostu i nie wpłyną na pogorszenie objawów ani nie będą sprzyjać przerostowi.

W wyborze probiotyku kierujemy się rodzajem, a nie ilością zawartych w preparacie mikroorganizmów.

Rola probiotyków w leczeniu SIBO

Probiotykoterapia w SIBO budzi kontrowersje, a wyniki badań bywają rozbieżne.

Jedno z opublikowanych badań (Rao S.S.C., Rehman A., Yu S. i wsp.: Brain fogginess, gas and bloating: a link between SIBO, probiotics and metabolic acidosis. Clin Transl Gastroenrerol 2018) wskazało na indukcyjny wpływ probiotyków na rozwój SIBO z kwasicą mleczanową i nadmierną produkcją gazów, jednak objawy ustąpiły po ich odstawieniu i wdrożeniu antybiotykoterapii.

Z kolei metaanaliza z 2017 r. (Zhong C., Qu C., Wang B. i wsp.: Probiotics for preventing and treating small intestinal bacterial overgrowth: a meta-analysis and systematic review of current evidence. J Clin Gastroenterol 2017), że stosowanie probiotyków zmniejszało wytwarzanie wodoru w teście oddechowym i wiązało się z subiektywną poprawą oraz redukcją bólu brzucha (OR: 1,61; 95% CI: 1,19–2,17)

Rozbieżności w wynikach badań wynikają prawdopodobnie z różnic w zastosowanych szczepach – jak wskazuje aktualne piśmiennictwo, nie każdy szczep wykazuje identyczne właściwości terapeutyczne. Efekty probiotykoterapii są bowiem ściśle zależne od doboru konkretnego szczepu.

Obecne dane sugerują, że jedynie odpowiednio dobrane szczepy lub ich kompozycje mogą skutecznie redukować objawy. Podkreśla to konieczność dalszych badań nad precyzyjnym określeniem najefektywniejszych kombinacji probiotyków dla poszczególnych typów przerostu.

Bacillus subtilis i Enterococcus faecium – dowody kliniczne

Najnowsze badania kliniczne oceniały skuteczność szczepów Bacillus subtilis i Enterococcus faecium u pacjentów z IBS i współistniejącym SIBO (SIBO może dotyczyć nawet 70% chorych na IBS).

* na podst. Prof. dr hab. n. med. B. Skrzydło-Radomańska, Zespół rozrostu bakteryjnego w jelicie cienkim (sibo) – problemy diagnostyczne i terapeutyczne z uwzględnieniem probiotykoterapii, Gastroenterologia Praktyczna, 4/2024

Badanie 1

Wei W., Xue L., Sichao W. i wsp.: Medilac-s intervention on irritable bowel syndrome with small intestinal bacterial overgrowth. Chinese J Microecology 2017, 29 (11),1275-1279.

• 40 pacjentów z IBS vs 40 zdrowych ochotników
• SIBO stwierdzono u 55% chorych na IBS (vs 10% w grupie kontrolnej)
• Po 4 tygodniach stosowania 1 kapsułki/dobę: ujemny wynik testu oddechowego w kierunku SIBO u 57,9% leczonych + poprawa kliniczna

2

Shi J., Gao F., Zhang J.: Effect of combined live probiotics alleviating the gastrointestinal symptoms of functional bowel disorders. Gastroenterol Res Practice 2020.

• 25 pacjentów z IBS + probiotyk vs 25 pacjentów z IBS + placebo
• Wyjściowy odsetek SIBO: 60% (grupa badana) vs 52% (placebo)
• Po 4 tygodniach: nasilenie objawów GSRS 1,4 \pm 1,4 (probiotyk) vs 3,6 \pm 1,6 (placebo); SIBO pozytywne: 28% vs 56%

3 – rifaksymina + probiotyki

Zhe L., Chao L., Xiao-Hui W. i wsp.: Effect of rifaximin combined with live combined Bacillus subtilis and Enterococcus faecium enteric-coated capsules in the treatment of diarrhea-predominant irritable bowel syndrome accompanied with overgrowth of small intestinal bacteria. Med J Chin PLA 2021, 46 (10), 997-1002.

• 114 pacjentów z IBS-D i SIBO: 50 osób (rifaksymina + probiotyki) vs 64 osoby (tylko probiotyki), 14 dni
• Konwersja do SIBO-negatywnego: 76% (terapia skojarzona) vs 46,9% (tylko probiotyki)
• Dodatkowo: niższe poziomy TNF-α i LPS w grupie skojarzonej (p < 0,05)

Badacze wysnuli wniosek, że połączenie rifaksyminy z Bacillus subtilis i Enterococcus faecium działa wielotorowo – redukuje objawy, markery zapalne i zwiększa skuteczność eradykacji SIBO.

Jak działają probiotyki? Mechanizmy wpływu

Rola probiotyków jest wielokierunkowa – oddziałują one na wiele kluczowych procesów zachodzących w organizmie człowieka, szczególnie w obrębie układu pokarmowego i immunologicznego.

Które szczepy wybrać w IBS, SIBO i IMO?

Bardziej rozsądne wydaje się rozpoczynać terapię probiotykami od preparatów zawierających jeden lub dwa konkretne szczepy o udowodnionej skuteczności, a nie od preparatów wieloszczepowych – zwłaszcza jeżeli jeszcze nie wiemy, czy pacjent nie ma problemu z IBS czy SIBO.

Szczepy o udowodnionej skuteczności w IBS

Bifidobacterium infantis 35624 – Promuje profil przeciwzapalny w jelitach.

B. longum W11 – Wspiera równowagę mikrobioty jelitowej.

Bifidobacterium NCIMB 8809, BIF53 – Działanie przeciwzapalne potwierdzone badaniami.

Lactobacillus plantarum 299V – Zdolność do produkcji śluzu i wzmacniania bariery jelitowej.

Kluczowe różnice mechanizmów działania

Bifidobacterium – Odpowiadają za promowanie profilu przeciwzapalnego w organizmie pacjenta.

L. plantarum – Wykazuje zdolność do produkcji śluzu i zwiększa barierę jelitową.

Pacjenci z łagodnymi objawami i chorujący krócej mogą osiągnąć najlepsze korzyści z suplementacji szczepami probiotycznymi.

Każda suplementacja powinna być monitorowana.

Dieta lowFODMAP a mikrobiota – co mówią badania?

Z badań wynika, że dieta lowFODMAP powoduje zubożenie mikrobioty m.in. o Bifidobacterium – stąd w zaleceniach proponowane są probiotyki uzupełniające mikrobiotę o te właśnie szczepy.

Warto pamiętać, że w całym procesie zajmowania się SIBO priorytetem jest dążenie do stanu eubiozy, charakteryzującego się równowagą kolonizacji mikroflory.

Saccharomyces boulardii i archeony metanu

Saccharomyces boulardii

Z dostępnych badań wynika, że warto zastanowić się nad zastosowaniem drożdżaków Saccharomyces boulardii, gdyż są one w stanie:

• Hamować biegunki
• Wspierać wytwarzanie wydzielniczej immunoglobuliny A (sIgA)

Przerost archeonów metanu (IMO)

W przypadku przerostu archeonów metanu warte uwagi jest zastosowanie szczepów probiotycznych:

• L. reuterii DSM 17938 – Wspiera pasaż jelitowy i zmniejsza zaparcia.
• B. lactis HN019 – Może zmniejszać zaparcia i regulować rytm wypróżnień.

Badania kliniczne: probiotyk vs. antybiotyk i terapia skojarzona

Probiotyk vs. metronidazol w SIBO ze wzdęciami (Soifer L.O. i wsp.)

Badanie randomizowane z udziałem 50 pacjentów z SIBO i wzdęciami. Przez 5 dni 25 osób przyjmowało metronidazol (500 mg 2×/dobę), a 25 osób – probiotyk zawierający Lactobacillus plantarum, L. casei, Streptococcus faecalis, Bifidobacterium brevis. Zastosowano dietę z ograniczeniem strączków, alkoholu, produktów mlecznych i zielonych warzyw liściastych.

Efekty oceniono po 15 dniach od zakończenia eksperymentu:

• 52% osób z grupy metronidazolu zgłosiło poprawę kliniczną
• 82% osób z grupy probiotyku zgłosiło poprawę kliniczną

Probiotyk jako uzupełnienie antybiotykoterapii (Khalighi A.R. i wsp.)

Badanie pilotażowe z udziałem 30 pacjentów z dodatnim wynikiem testu oddechowego, cierpiących na biegunkę i bóle brzucha. Wszyscy przeszli 3-tygodniową terapię antybiotykami. U połowy pacjentów dołączono Bacillus coagulans z fruktooligosacharydami (2×/dobę po posiłkach).

Efekty oceniono po 6 miesiącach:

• 93% pacjentów z probiotykiem uzyskało negatywny test oddechowy
• 67% pacjentów bez probiotyku uzyskało negatywny test oddechowy
• W grupie probiotykowej ustąpił ból brzucha, wzdęcia, odbijanie i biegunka

Przegląd badań i wnioski końcowe

W badaniu Leventogiannis K. i wsp. przez 30 dni podawano preparat złożony z Saccharomyces boulardii, Bifidobacterium lactis, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus plantarum pacjentom z IBS oraz SIBO. Wyniki po 30 dniach od zakończenia eksperymentu:

Kluczowe wnioski z przeglądu badań (Drywień i wsp.)

• Bifidobacterium infantis 35624 może zwiększać ilość metanogenów – Odnotowano wzrost produkcji metanu w teście oddechowym po dwutygodniowej suplementacji tym szczepem.
• L. reuterii DSM 17398 może wpływać na zmniejszenie metanu – Suplementacja tym szczepem zmniejszyła metan już po 4 tygodniach. Oba szczepy nie miały wpływu na produkcję wodoru.
• Obiecujące szczepy w SIBO – Kilka badań wskazuje na korzyści z zastosowania Bifidobacterium coagulans, B. animalis, Lactobacillus plantarum 299V, L. paracasei oraz Saccharomyces cerevisiae.

Aktualnie w Polsce prowadzone są nowe badania nad zastosowaniem konkretnych szczepów probiotycznych w SIBO i IMO.